Baza wiedzy

Każdy zabieg ortopedyczny ma na celu zmniejszenie bólu, poprawę funkcji stawu i przywrócenie sprawności. U części pacjentów proces gojenia może jednak przebiegać nieprawidłowo. Jednym z najpoważniejszych powikłań jest artrofibroza, która może prowadzić do bólu, sztywności oraz znacznego ograniczenia ruchomości, utrudniając codzienne funkcjonowanie. 

Artrofibroza, czyli inaczej zrosty stawowe, to patologiczne włókniste bliznowacenie wewnątrz stawu, będące nieprawidłową odpowiedzią organizmu na uraz lub zabieg operacyjny (np. rekonstrukcję ACL, endoprotezę, artroskopię). Nadmierna aktywność komórek odpowiedzialnych za tworzenie blizny powoduje stopniowe usztywnienie stawu oraz pogorszenie jego funkcji. Artrofibroza najczęściej dotyczy kolana, ale może objąć również inne stawy. Wczesna diagnostyka zwiększa szansę na pełny powrót do sprawności.

Główne objawy świadczące o tym schorzeniu to: 

• sztywność (szczególnie rano),
• ból,
• trudności z chodzeniem,
• utrata pełnego wyprostu kolana,
• ograniczenie zgięcia,
• uczucie napięcia i „ciągnięcia”,
• obrzęk,
• uczucie ,,blokowania’’ stawu.

Prawidłowy proces gojenia obejmuje tworzenie blizny, jednak w przypadku artrofibrozy reakcja organizmu jest nadmierna. 

Najczęstszymi przyczynami powstawania artrofibrozy są:

• powikłania po zabiegach chirurgicznych,
• przewlekły stan zapalny,
• mało intensywna bądź zbyt agresywna rehabilitacja, 
• zbyt długie unieruchomienie po operacji, 
• krwiak pooperacyjny,
• infekcja,
• indywidualna predyspozycja do nadmiernego bliznowacenia.

Artrofibroza po rekonstrukcji ACL

Jednym z najczęstszych problemów jest artrofibroza po rekonstrukcji ACL. Nadmierne bliznowacenie może prowadzić do utraty wyprostu, ograniczenia zgięcia oraz przewlekłego bólu. W wielu przypadkach pierwsze objawy pojawiają się już w ciągu kilku tygodni po zabiegu.

Artrofibroza po endoprotezie kolana

Równie wymagającym powikłaniem jest artrofibroza po endoprotezie kolana. Pomimo prawidłowo przeprowadzonej operacji pacjent odczuwa narastającą sztywność oraz trudności z wykonywaniem codziennych czynności, takich jak chodzenie po schodach czy wstawanie z krzesła.

W celu dokładnej diagnostyki artrofibrozy konieczna jest konsultacja z lekarzem ortopedą, który podejmie odpowiednie kroki. Lekarz zaczynając od szczegółowego wywiadu, przechodzi do badania fizykalnego, w którym ocenia zakres ruchu (ograniczony przy artrofibrozie), analizuje również przebieg operacji i proces dotychczasowej rehabilitacji. Pomocniczo wykonuje się:

• RTG,
• MRI (rezonans magnetyczny),
• badanie USG.

Kluczowe jest wykluczenie infekcji, obluzowania implantu lub innych przyczyn ograniczenia ruchomości.

Leczenie artrofibrozy zależy w głównej mierze od stanu pacjenta i nasilenia objawów. 

Leczenie zachowawcze najczęściej obejmuje:

• specjalistyczną fizjoterapię,
• terapię manualną,
• mobilizację blizn,
• ćwiczenia poprawiające zakres ruchu,
• kontrolę stanu zapalnego,
• leczenie przeciwbólowe.

Po zakończeniu leczenia zachowawczego wprowadzane są elementy rehabilitacji takie jak trening siły mięśniowej czy reedukacja chodu.

Gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów lekarz może zalecić leczenie operacyjne, którym najczęściej jest artroskopowe usunięcie zrostów. Po tak przeprowadzonym leczeniu powinna zostać wdrożona właściwa rehabilitacja.

Badania wskazują, że odpowiednio dobrana rehabilitacja prowadzona we współpracy ortopedy i fizjoterapeuty daje najlepsze efekty oraz zmniejsza ryzyko nawrotu problemu. 

Nie każdemu przypadkowi można zapobiec, jednak ryzyko można znacząco ograniczyć.

Najważniejsze działania profilaktyczne to:

• odpowiednie przygotowanie do operacji,
• kontrola stanu zapalnego,
• szybkie rozpoczęcie rehabilitacji,
• regularne monitorowanie zakresu ruchu,
• stosowanie się do zaleceń lekarza i fizjoterapeuty,
• unikanie zarówno nadmiernego przeciążania, jak i długiego unieruchomienia.

Im wcześniej artrofibroza zostanie rozpoznana, tym większe są szanse na odzyskanie pełnej funkcji stawu. W większości przypadków szybkie wdrożenie leczenia pozwala uniknąć kolejnej operacji lub ograniczyć jej zakres.

Pacjenci, którzy pozostają pod stałą opieką ortopedy i fizjoterapeuty, osiągają lepsze wyniki leczenia oraz szybciej wracają do codziennej aktywności i sportu.

Artrofibroza to jedno z najpoważniejszych powikłań po zabiegach ortopedycznych kolana. Wczesne rozpoznanie, indywidualnie dobrane leczenie artrofibrozy oraz kompleksowa rehabilitacja po artrofibrozie pozwalają skutecznie ograniczyć skutki choroby i zwiększyć szansę na odzyskanie pełnej ruchomości.

Szukasz specjalistycznej pomocy po operacji kolana? Umów konsultację w GO ON CLINIC – Wrocław. Nasi fizjoterapeuci przygotują indywidualny plan terapii dostosowany do Twojego etapu leczenia.

• Usher, Kayley M. et al. “Pathological mechanisms and therapeutic outlooks for arthrofibrosis.” Bone Research vol. 7, no. 9. 26 Mar. 2019, doi:10.1038/s41413-019-0047-x.
• Shelbourne, K. Donald, and Thomas N. Patel. “Treatment of limited motion after anterior cruciate ligament reconstruction.” The Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy vol. 7, no. 2 (1999): 85–92. doi:10.1007/s001670050129.