Jeśli od dłuższego czasu boli Cię kolano przy schodzeniu ze schodów, czujesz trzaski, sztywność po siedzeniu albo blokowanie przy przysiadzie – to mogą być objawy uszkodzenia chrząstki stawowej. Wyjaśnię Ci prostym językiem, co to znaczy, skąd się bierze ból, jak wygląda diagnostyka i leczenie, a także jakie ćwiczenia naprawdę pomagają. Pokażę też, kiedy wystarczy leczenie zachowawcze, a kiedy rozważa się zabiegi artroskopowe oraz rekonstrukcję chrząstki stawowej.
Chrząstka stawowa to gładka, sprężysta chrząstka szklista pokrywająca końce kości. Nie ma własnych naczyń ani nerwów, a mimo to – kiedy dochodzi do mikropęknięć i ubytków – cały staw zaczyna działać gorzej: rośnie tarcie, pojawia się stan zapalny, wysięk i ból. Chrząstka składa się z chondrocytów zatopionych w macierzy z kolagenu typu II i agrekanu. Ma układ strefowy: powierzchowną (chroni przed ścinaniem), pośrednią i głęboką, przechodzącą w część zwapniałą przy kości. Ta budowa odpowiada za smarowanie i amortyzację ruchu. Gdy dochodzi do zużycia chrząstki albo ostrego urazu chrząstki, mechanika stawu się sypie i zaczyna się błędne koło przeciążeń. Źródła biologiczne opisują dokładnie te strefy i ich rolę w stabilności i poślizgu stawu.
Uszkodzenie chrząstki stawowej nie bierze się znikąd. Najczęściej rozwija się przez lata przeciążeń albo pojawia się nagle po urazie. Poniżej znajdziesz najczęstsze przyczyny, które prowadzą do problemów z chrząstką stawową w kolanie i innych stawach. Codzienne obciążanie stawów – praca stojąca, sport, nadwaga – powoduje stopniowe zużycie chrząstki. W efekcie rozwija się choroba zwyrodnieniowa stawów, znana jako osteoartroza. Chrząstka traci swoją elastyczność, pojawiają się ubytki i ból. To najczęstszy powód, dla którego pacjenci zgłaszają się na rehabilitację chrząstki stawowej. Nawet zdrowa chrząstka stawowa może pęknąć przy mocnym skręcie kolana czy uderzeniu. Typowe są sytuacje sportowe – gwałtowne zatrzymanie, zderzenie na boisku. Wtedy pojawia się uraz chrząstki, często razem z uszkodzeniem łąkotki albo więzadeł. Takie urazowe uszkodzenia chrząstki wymagają szybkiej diagnozy i planu leczenia, bo nieleczone prowadzą do wczesnego zwyrodnienia stawu kolanowego. Jeśli kolana ustawione są w szpotawość (kształt O) albo koślawość (kształt X), to obciążenie rozkłada się nierówno. Jedna część powierzchni chrząstki stawowej zużywa się szybciej. Podobnie działa niestabilność stawu kolanowego po urazie więzadła. To częste źródło ogniskowych uszkodzeń chrząstki. Czasem problem zaczyna się nie od chrząstki, ale od kości pod nią. Jałowa martwica chrzęstno-kostna czy osteochondritis dissecans (OCD) prowadzą do tego, że fragment chrząstki i kości obumiera i oddziela się od reszty. Wtedy powstaje poważne uszkodzenie chrząstki, które często wymaga zabiegu rekonstrukcji chrząstki. Choroby takie jak reumatoidalne zapalenie stawów powodują przewlekły stan zapalny. Organizm atakuje własne tkanki, w tym tkankę chrzęstną. Z czasem prowadzi to do zwyrodnieniowych uszkodzeń chrząstki i ograniczenia funkcji chrząstki stawowej.
Uszkodzenie chrząstki stawowej nie zawsze daje od razu wyraźne sygnały. Często objawy narastają powoli i łatwo je zbagatelizować. Warto jednak zwracać uwagę na pierwsze symptomy, bo szybka reakcja to szansa na skuteczniejsze leczenie uszkodzeń chrząstki i krótszą rehabilitację chrząstki stawowej. Początkowo boli głównie podczas chodzenia, biegania czy wchodzenia po schodach. Z czasem ból pojawia się nawet w spoczynku. To klasyczny sygnał, że chrząstka stawowa w kolanie traci swoje właściwości i wymaga oceny. Po dłuższym siedzeniu trudno „rozruszać” kolano. Sztywność to częsty objaw wczesnych zmian i znak, że funkcja chrząstki stawowej została zaburzona. Jeśli kolano powiększa obwód, pojawia się uczucie ucisku i ciepła, może to oznaczać stan zapalny i zwyrodnieniowe uszkodzenia chrząstki. Wysięk w stawie ogranicza ruch i wymaga interwencji. Dziwne dźwięki przy zginaniu czy wrażenie blokady w stawie to tzw. objawy mechaniczne. Mogą świadczyć o fragmentach chrząstki stawowej oderwanych od podłoża lub o ogniskowych uszkodzeniach chrząstki. Z czasem robi się trudniej zejść ze schodów, przykucnąć czy normalnie biegać. Ograniczony zakres ruchu to sygnał, że zmiany postępują i mogą wymagać nie tylko leczenia zachowawczego, ale nawet zabiegów artroskopowych.
Oceniamy ból, okoliczności urazu, objawy mechaniczne i funkcję. Sprawdzamy stabilność więzadłową, tor ruchu i reakcję na obciążenie.
Zaczynamy od metod najmniej inwazyjnych i stopniowo przechodzimy wyżej, jeśli potrzeba. Nie ma jednego „cudownego” sposobu – plan dobieramy do Twoich objawów, wieku, poziomu aktywności, lokalizacji i rozmiaru ubytku.
Nie każda rehabilitacja chrząstki stawowej wystarcza. Jeśli ból i ograniczenia są duże, a leczenie zachowawcze nie pomaga, lekarz może zaproponować zabieg rekonstrukcji chrząstki. Wybór metody zależy od tego, jak duże jest uszkodzenie chrząstki stawowej, gdzie się znajduje i jakie masz oczekiwania co do aktywności po leczeniu. To najprostszy zabieg. Lekarz robi małe otworki w kości pod chrząstką, żeby pobudzić jej regenerację chrząstki. Powstaje tkanka naprawcza, która wypełnia ubytek. Sprawdza się przy niewielkich uszkodzeniach chrząstki, ale efekt może z czasem słabnąć. Jeśli masz średniej wielkości ubytek, stosuje się tzw. „korki” chrzęstno-kostne. Fragment zdrowej chrząstki pobiera się z innego miejsca lub od dawcy i wszczepia w ubytek. Dzięki temu powierzchnia jest od razu pokryta chrząstką szklistą. Przy dużych uszkodzeniach wykorzystuje się Twoje własne komórki chrząstki. Najpierw pobiera się niewielki fragment, potem namnaża się go w laboratorium i wszczepia do ubytku. To metoda dla większych i trudniejszych zmian, wymagająca dłuższej rehabilitacji pooperacyjnej. Ten zabieg polega głównie na wygładzeniu i „oczyszczeniu” poszarpanych fragmentów. Nie odbuduje chrząstki, ale często zmniejsza ból i objawy mechaniczne, takie jak blokowanie stawu. To opcja dla osób z bardzo zaawansowanymi zmianami, kiedy inne metody już nie działają. Polega na wymianie części lub całego stawu na implant. Dzięki temu można znowu chodzić bez bólu, ale sport na wysokim poziomie zwykle nie jest już możliwy.
Rehabilitacja to Twoja dźwignia. Zarówno po leczeniu zachowawczym, jak i po leczeniu operacyjnym. Poniżej ramowy schemat – indywidualizujemy go po badaniu. Potrzebujesz konkretnego planu? Umów wizytę w GO ON CLINIC – fizjoterapia Wrocław. Zaplanujemy progresję krok po kroku i damy Ci jasne kryteria przejścia między fazami.
W takich przypadkach kierujemy Cię na konsultację ortopedyczną i – jeśli trzeba – zabiegi operacyjne.
Część ubytków można pokryć tkanką naprawczą i poprawić funkcję chrząstki stawowej; w ogólnych zmianach zwyrodnieniowych celem jest łagodzenie objawów i spowolnienie progresji. Regeneracja chrząstki stawowej w sensie pełnego odtworzenia oryginalne jest ograniczona. Wracasz, gdy: brak bólu spoczynkowego, minimalny obrzęk, pełny zakres bez bólu, siła kończyny ≥90% strony zdrowej i dobry wzorzec ruchu. Budujemy plan marszobiegu i monitorujemy odczyn bólowy. Bywa pomocna przy przeciążeniu określonego przedziału stawu i w oczekiwaniu na efekt treningu. Omawiamy wybór i czas noszenia. (Skuteczność potwierdzają przeglądy, ale tolerancja jest różna).
Zrób pierwszy krok. Zapisz się online – GO ON CLINIC – fizjoterapia Wrocław.
Czym jest chrząstka i dlaczego jej uszkodzenie boli?
Najczęstsze przyczyny uszkodzenia chrząstki stawowej
Przewlekłe przeciążenia i zwyrodnienie stawu kolanowego
Ostry uraz – skręt, uderzenie, upadek
Wady osi kończyny i niestabilność stawu
Zmiany w tkance podchrzęstnej
Zapalenia o podłożu autoimmunologicznym
Czynniki ryzyka – co zwiększa szanse na uszkodzenie chrząstki?
Typowe objawy uszkodzenia chrząstki stawowej
Ból przy obciążeniu i w spoczynku
Sztywność po bezruchu
Obrzęk i wysięk w stawie
Trzaski, blokowanie, zacięcia
Ograniczony zakres ruchu i spadek sprawności
Jak diagnozujemy uszkodzenia chrząstki?
Wywiad i badanie kliniczne
Obrazowanie – kiedy i jakie badanie?
Leczenie – od zachowawczego do operacji
Leczenie zachowawcze (pierwsza linia)
Zabiegi niechirurgiczne – kiedy pomagają?
Zabiegi chirurgiczne i rekonstrukcyjne – prostym językiem
Mikrozłamania (stymulacja szpiku)
OAT/OCA (przeszczepy chrzęstno-kostne)
ACI/MACI (implantacja chondrocytów)
Chondroplastyka/osteochondroplastyka
Endoprotezoplastyka
Rehabilitacja chrząstki stawowej – plan krok po kroku
Faza 1 – uspokojenie bólu i kontrola obciążenia
Faza 2 – budowa siły i kontroli
Faza 3 – funkcja i wydolność
Po operacji – rehabilitacja pooperacyjna
Kiedy do ortopedy? „Czerwone flagi”
Najczęstsze pytania – FAQ
Czy da się „odbudować” chrząstkę?
Co z bieganiem?
Orteza – czy warto?
Dlaczego GO ON CLINIC?
Podsumowanie – co warto zapamiętać
Bibliografia




